مهارت گوش دادن فعال چیست؟چگونه با تقویت آن ارتباطات مؤثرتری داشته باشیم؟

همان‌طور که همه شما می‌دانید گوش دادن فعال یکی از قدرتمندترین ابزارها در برقراری ارتباط است. قطعا همه شما نکات متعددی را در زمینه گوش دادن شنیده‌اید. مثلا احتمالا در مورد تفاوت شنیدن (Hearing) و گوش دادن (Listening) چیزهایی می‌دانید. شنیدن، یک بحث کاملا فیزیولوژیک است و صرفا به معنای فعال شدن سنسورهای شنوایی شما در اثر اصابت امواج صوتی است. اما گوش دادن یک مهارت شناختی (cognitive) است و عملا یک فعالیت ذهنی و تحلیلی محسوب می‌شود. مهارتی که می‌توان با تمرین یاد گرفت و بهبود بخشید. گوش دادن با شنیدن تفاوت دارد و به‌صورت اتفاقی رخ نمی‌دهد. بلکه فرایند فعالی بوده که بر اساس تصمیم آگاهانه و درک از پیام‌های گوینده شکل می‌گیرد.

بخش اصلی شنیدن در گوش و بخش اصلی گوش دادن در مغز اتفاق می‌افتد. شما صحبت‌های زیادی را می‌شنوید. اما به حرف‌های کمی گوش می‌دهید. هرچقدر شما مهارت گوش دادن را در خود تقویت کنید در طرف مقابل خود احساس بهتری ایجاد می‌کنید و در روابط خود متوجه تحول بزرگی خواهید شد. قطعا این جمله را بسیار شنیده‌اید: « نیاز داشتم یک نفر به حرف‌هایم گوش دهد.» این نیاز همه ما انسان‌هاست در کار، روابط خانوادگی و همه زمینه‌های زندگی.

امیدواریم مدت‌زمانی که برای مطالعه این نکات صرف می‌کنید مولد و نتیجه‌بخش باشد و منجر به بهبود مهارت و هنر گوش دادن فعال شما شود.

چرا باید مهارت گوش دادن فعال را یاد بگیریم؟

هدف از یادگیری این مهارت ارتباطی مهم، جلب اعتماد دیگران و کمک به درک موقعیت‌هاست. درواقع با گوش دادن فعال شما تمایل برای درک دیگران دارید و همدلی و حمایت  خود را به آنان نشان می‌دهید. اکثر شخصیت‌های کاریزماتیک که محبوب مردم هستند و از روابط قوی برخوردارند. این مهارت را به بهترین شکل نشان می‌دهند. شاید اگر درصد گوش دادن فعال در روابط بین تیمی افزایش یابد، بسیاری از سوءتفاهم‌ها حل  شوند. ایجاد سوءتفاهم یکی از ویروس‌های مخرب روابط کاری است. بسیاری از سوءتفاهم‌ها بدون غرض بوده و تنها به چگونگی برداشت و ذهنیت افراد برمی‌گردند. بنابراین شنیدن فعال یکی از ابزارهای بسیار مناسب برای جلوگیری از ایجاد این قبیل مشکلات است.

مزایای یادگیری مهارت گوش دادن فعال چیست؟

  • می‌توانید نقطه نظرات طرف مقابل را درک کنید و با او همدلی نمایید و روابطی صمیمانه شکل دهید.
  • با گوش دادن فعال می‌توانید مشکلات موجود در محیط کار را تشخیص داده و به نحوی اثربخش به مدیریت تعارضات بپردازید.
  • برای ملاقات با افراد جدید و جلب اعتماد آن‌ها بسیار تأثیرگذار است. می‌توان گفت، گوش دادن فعال یکی از بهترین راه‌های دوست‌یابی و محبوب بودن است.
  • یکی از مهم‌ترین وظایف مدیران و مهارت‌های موردنیاز آن‌ها توانایی شنیدن فعال است. چراکه آن‌ها می‌توانند به درک مناسب‌تری از کارکنان خود دست یابند. کارکنان نیز در فضایی امن دغدغه‌ها، مشکلات و علایق خود را با مدیران به اشتراک می‌گذارند. در چنین شرایطی کارایی سازمان در محیطی دوستانه به طرز چشمگیری افزایش خواهد یافت.

گوش دادن فعال شامل چه مهارت‌هایی می‌شود؟

۱- توجه کردن:

یعنی توجه جسمی و غیرکلامی به‌طرف مقابل که به او نشان دهد دقیقا به صحبت‌های او گوش می‌دهید.

۲- پیگیری:

گاهی گوینده نگران و هیجان‌زده است که در حالت‌های چهره، تن صدا و رفتارهای او نمایان می‌شود. در این صورت بایستی بدون زورگویی او را به صحبت کردن دعوت کنید. به‌طور مثال می‌توانید بگویید: «امروز سرحال به نظر نمی‌رسی! خب! بعد چی شد! ادامه بده!» با استفاده از سؤال‌های کوتاه و باز یا حتی گاهی سکوت توأم با توجه و مشاهده‌ی او می‌توانید موانع صحبت کردن را از میان بردارید.

۳- واکنش نشان دادن:

یعنی انعکاس توضیحات و احساسات و معانی درک شده از گوینده به خود او که نشان‌دهنده درک و فهم و پذیرش او نزد شنونده است. برای این کار خود را به‌جای گوینده قرار داده و سعی کنید دنیا را از دیدگاه او ببینید و درک کنید. همچنین با طرح سؤالاتی میزان توجه خود را به چالش بکشید. مثلا: «چرا او حالا این موضوع را به من گفت؟ منظور او چیست؟ نکات اصلی حرف او چه مواردی بودند؟»

محتوای پیشنهادی برای مطالعه:

مهارت ارتباطی مؤثر در محیط کار

برای تقویت مهارت گوش دادن فعال باید چه کرد؟

مهارت شنیدن فعال فراتر از شنیدن حرف‌های یک نفر است. گوش دادن یعنی با تمام تمرکز و حواس و توجه خود کلمات و احساسات طرف مقابل را بشنوید و درک کنید. اگر به دنبال تقویت این مهارت در خودتان هستید موارد زیر را با دقت مطالعه کنید.

لطفا صبور باشید

قطعا مهم‌ترین عامل در امر گوش دادن فعال صبوری است. لطفا صبور باشید و به تمام سخنان طرف مقابل با دقت گوش دهید. هرگز قبل از تمام شدن صحبت‌های مخاطب خود پاسخ ندهید. سرعت گوش دادن بیشتر از حرف زدن است. بنابراین معمولا قبل از آنکه جمله فرد مقابل تمام شود، شما منظور او را متوجه شده‌اید. اما بهتر است برای تمام شدن جمله او صبور باشید. شاید جمله آخر کل داستان را تغییر دهد. منتظر بمانید تا نوبت صحبت کردن شما برسد و ایده‌ها و نظرات گوینده را قطع نکنید و نظرات خود را تا مخاطب تقاضا نکرده است بیان نکنید. ضمن اینکه بعد از تمام شدن سخنان گوینده لطفا اندکی مکث کنید.

عجولانه قضاوت نکنید

موقع شنیدن سخنانی که خوشایند شما نیست یا در زمان مواجه‌شدن با هرگونه انتقاد یا اظهارنظری که مخالف خواسته‌ها و تمایلات و افکار شما هستند. صبر و شکیبایی از خود نشان داده و با علائم کلامی و غیرکلامی نامناسب عکس‌العمل نشان ندهید. فردی که به صحبت‌ها گوش می‌دهد بایستی بی‌طرف بماند و قضاوت از پیش نداشته باشد. به این معنی که هرگز جانب‌داری یا اظهار عقیده به‌ویژه در اوایل صحبت‌ها صورت نگیرد.

فیدبک کلامی و غیرکلامی نشان دهید: (لبخند زدن، تماس چشمی، تکان دادن سر)

ارتباط چشمی مناسب برقرار کنید. نه آن‌قدر خیره شوید که گوینده را معذب کنید و نه آن‌قدر به او نگاه نکنید که تصور کند به ارتباط با او علاقه‌ای ندارید. باید ۶۰ تا ۷۰ درصد از مواقع به چشم‌های فرد مقابل نگاه کنید. سر خود را به نشانه‌ی تأیید صحبت‌هایش گهگاهی تکان دهید. حتما از لبخند زدن برای نشان دادن توجه خود به گوینده استفاده کنید. حرف‌های گوینده را تکرار کنید. به او احترام بگذارید و او را به حرف زدن تشویق نمایید. به‌عنوان‌مثال با گفتن کلماتی چون (بله، درست است) یا (خب! بعد چی شد؟ جدی؟ واقعا؟). زمانی که به حرف‌های افراد بازخورد داده می‌شود، معمولا آن‌ها احساس راحتی بیشتری می‌کنند و درنتیجه ارتباط صمیمی‌تری شکل می‌گیرد.

بین صحبت‌های او نپرید

در زمان گوش دادن فعال شنونده باید هنگام استفاده از کلمات احتیاط کند. باوجوداینکه استفاده از برخی کلمات مثبت برای ترغیب گوینده مؤثر است. اما شنونده باید در نظر داشته باشد که از به کار بردن آن‌ها هنگامی‌که ممکن است حواس گوینده پرت شود اجتناب کند. استفاده مکرر از کلمات و جملاتی مانند بسیار خوب، بلی، کاملا درست است می‌تواند باعث آزردگی گوینده شود. به همین خاطر بهتر است دلیل اینکه چرا با دیدگاه او موافق هستید را نیز توضیح دهید.

سؤال بپرسید

قدری هم سؤال بپرسید. بیشتر برایم بگو. چی شده؟ چرا تمایل داشتی با من صحبت کنی؟ شنونده با پرسیدن سؤالات مرتبط و بیان نظراتی که باعث روشن شدن مطالب گفته‌شده می‌شود، می‌تواند میزان توجه خود را به گوینده نشان دهد. اما دقت کنید گوینده را با سؤالات پی‌درپی بمباران نکنید.

شفاف‌سازی کنید

زمانی که همکار یا کارکنان شما پیشنهادی دارند، اطمینان حاصل کنید که کامل وضعیت را متوجه شده‌اید. بنابراین قبل از پاسخ، سؤال بپرسید. آیا منظور شما این بود؟ مشخص کنید که دقیقا نیازتان چیست؟ جملات آن‌ها را تکرار کنید. آیا درست متوجه شدم؟  شما این …..را گفتید؟ این کار به فهم بهتر شما و رفع ابهام کمک می‌کند و درواقع این کار معمولا اعتبار دادن به تفکرات افراد است به‌گونه‌ای که در مسیر صحیح قرار بگیرند. گاهی موضوعات مهم مطرح‌شده را به گوینده یادآور شوید تا میزان درک خود را مورد ارزیابی قرار دهید.

زبان بدن مناسب رکن اساسی گوش دادن فعال است

هنگام گوش دادن با بدنی مایل به جلو، در فاصله مناسب رو در روی گوینده قرارگرفته و نگاه شما تا شعاع نیم متری صورت گوینده باشد. ضمن پرهیز از رفتارهایی که منجر به حواس‌پرتی می‌شوند (بازی با کلید، گوشی تلفن همراه، سکه و انگشتان خود و تکان خوردن‌های زیاد، ضرب گرفتن روی میز با انگشتان، تماشای تلویزیون، نگاه کردن به ساعت، بازی با ناخن‌ها و ….)شنونده‌ای سرد و خشک نباشید. هیجان را در صورت خود نشان دهید. همچنین از دست‌به‌سینه نشستن به‌شدت خودداری کنید.

از نکته برداری مطالب مهم غافل نشوید

از یادداشت‌برداری نکات کلیدی در زمان گوش دادن فعال غفلت نکنید. ولی آن‌قدر درگیر نوشتن نشوید که ارتباط چشمی شما قطع شود.

همدلی کنید

در همدلی خود را به‌جای طرف مقابل بگذارید و  احساس خود را به فرد منتقل کنید. مثلا: احساس گناه حس ناراحت‌کننده‌ای است. تو را درک می‌کنم. درک خود را از احساسات گوینده بیان کنید. یا به‌عنوان مثالی دیگر: به نظرم این موضوع شما را ناراحت کرده. یا موضوعی باعث خوشحالیت شده، درست است؟

مدام به فکر آماده کردن پاسخ نباشید

بهتر است صبور باشید و اندکی تأمل ‌کنید. بعد از تمام شدن سخنان گوینده قدری مکث کنید. اکنون فرصت کافی برای پاسخ‌گویی را دارید. در هنگام صحبت کردن فرد مقابل ندای گفتگوی درونی خویش را خاموش ‌کنید. از رؤیاپردازی و فکر کردن به مسائل خود پرهیز نمایید. نمی‌توانید هم‌زمان به یک نفر گوش دهید و به صدای درون خود توجه کنید.

سخن پایانی

با توجه به نکاتی که در هر دو حوزه اقدامات کلامی و غیرکلامی مطرح شد. شما می‌توانید با تمرین مستمر آن‌ها مهارت گوش دادن فعال را در خود تقویت کنید و کیفیت ارتباطات خود با دیگران را چه در زندگی شخصی و چه در زندگی شغلی بهبود ببخشید. هیچ مطلبی به‌اندازه مشاهده کردن نمونه‌های قوی که از مهارت گوش دادن فعال برخوردار هستند نمی‌تواند به یادگیری شما کمک کند. پس پیشنهاد می‌کنیم مصاحبه‌های تلویزیونی، مناظره، صحبت‌های مشاوران و سیاستمداران را با دقت و توجه نگاه کنید. ضمن اینکه می‌توانید با دیدن اشتباهات کسانی  که در این  مهارت ضعیف هستند نیز نکات ویژه‌ای را بیاموزید.

برای آنکه شنونده خوبی باشید باید بتوانید بر موضوع گفتگو تمرکز کنید. بنابراین سعی کنید به ذهنتان زمان بدهید و تقویم کاری خود را پر نکنید. برای خود زمانی را برای فکر کردن در طول روز اختصاص دهید. تحقیقات نشان می‌دهند کسانی که خزانه واژگان غنی‌تری دارند، شنوندگان بهتری هستند. پس تا می‌توانید گوش دهید و بخوانید.

دسته بندی : ارتباطات و مذاکره, توسعه فردی و یادگیری

مطالب مرتبط

عضویت در خبرنامه

برای عضویت در خبرنامه ایمیل خود را وارد کنید.

مطالب پیشنهادی

آزمون‌های مرتبط با این پست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست